جالب بود...
***
بهار:
ممنون :)

خیلی وقتها که در این باره می خوانم به رابطه این رفتار با خلاقیت هنرمند فکر می کنم. گاهی این شکستن قاعده و رسم کمک بزرگی می کند.

خیلی دارید وقت می زارید. خسته نباشید

آخر شب است و از سر عادتی این روزها دامن گیر، نشسته ام تا وبلاگ های محبوبم را مروری کنم که به نوشته شما برخورد کردم و راستش اندکی شوکه شدم. مطلبی که نوشته اید بحثی مفصل می طلبد که شاید در زمانی بهتر بتوان به آن پرداخت ولی عجالتا چند نکته به نظرم می رسد که شاید خاطرنشان کردنشان بی فایده نباشد:
مطلب شما خلط مبحثی دارد که اندکی آزارنده است و آن نادیده انگاشتن مرز میان هنر و هنرمند است. گاه از رفتار ناپسند هنرمندی هنرش را تخطئه کرده اید و زمانی انگار هنر نامعمول و به زعم خویش غیر اخلاقی را ملاکی بر مجنون بودن هنرمند گرفته اید. چنان که اول مقاله را با شرحی از هنر منحط آغاز می کنید و از آن به هنرمند منحط رسیده اید.
چنین نیست اما. هنر تنها نشانگر زیبایی ها نیست. هنر اشاره ای است بر همه آن چیزهایی که نمی شود به گونه ای دیگر بازگویشان کرد. هنر رمز ارتباط با درون آدمی است. سخن گفتنی بی واسطه با جان. و این همه تنها زمانی مختص زیبایی است که حرفمان از جنس زیبایی باشد. هنر دغدغه است. مگر می شود بوف کور هدایت را به دلیل آغشته بودن از نوعی روح آزارنده منحط دانست؟ زمانه عوض شده است. حرف ها عوض شده اند. می دانم که خود شما بهتر می دانید که اگر زمانی مکاتبی همچون کلاسیسیم می توانست ارتباطی موثر برقرار کند، امروز نمی توان انتظاری به همان میزان داشت.
بخشی از روح ما آدمیان را تاریکی های مگو تشکیل داده است. سینمای سیاه (فیلم نوآر) را که حتما می شناسید؟ آیا چنین به نظر نمی رسد که گاه این آثار با نگاه بعضا جزئی نگر خود بهتر توانسته اند آدمی را در این دوران پول محوری و قدرت طلبی به تصویر بکشند؟ می توانیم آیا فیلم های پازولینی را ببینیم و این حس آزارنده را با تمام وجود تجربه نکنیم که انگار ما را در برابر خودمان قرار می دهند؟
از طرف دیگر کدام منبع از مقبول بودن کارهای به زعم ما غیراخلاقی هنرمندان داد سخن سر داده است؟ آیا همجنس گرا بودن پازولینی که ذره ای از اعتبار شاعرانه کارهایش کم نمی کند، باعث ترغیب ما به همجنس گرایی شده است؟ یا همجنس گرا بودن فوکو؟ شما را به خدا حساب نشریات زرد و طرفدارانش را از بحث های نظری جدا کنید. منظورم آنهایی است که عاشق هنرمندان مورد علاقه شان می شوند و می پرستندشان. بیماران کیش شخصیت. همان هایی که له له می زنند تا شمار امضاها در کلکسیون هنرمندانشان را اضافه کنند در حالی که شاید یکی از آثار همان هنرمند را با دقت نخوانده اند یا ندیده اند.ما به عنوان مخاطب آثار هنری با اثر هنری روبرو هستیم و نه زندگی خصوصی آفریننده آن. که چیزی که هنرمند را از دیگران جدا می کند نه معصومیت اوست که نگاه و یا حس آفریننده و در عین حال پیامبرانه اوست. و این به این معناست که هنرمند خود به اعتبار آدم بودنش در گیر تمام ضعف ها و قوت های انسانی هم هست.
اشاره آخرم به مبحث معیارهای اخلاقی و غیر اخلاقی است. مشروب خور بودن دوراس آیا عملی غیر اخلاقی است؟ آیا منظورتان اخلاق اسلامی است؟
بگذریم. می دانم که این همه را شاید از سر خستگی نوشته ام و چه بسا فردا از نوشتنشان پشیمان شوم.
به حس و حساسیت شما احترام می گذارم و آرزوی موفقیت و بهروزی برایتان دارم.
افشین
***
بهار:
دوست عزیز!
مثال‌های ذکر شده دلیلی برای تخطئه‌ی هنر نیست بلکه تنها نمونه‌ای بوده که به روایتی ار رفتارهای هنرمند برسیم. همه‌ی ما معتقدیم که دنیا پر از زیبایی نیست و تنها نمی‌شود زیبایی‌ها را در هنر ستود، زشتی‌ها را باید نشان داد تا همگان به بدی آن آگاه شوند. اما آیا به نظر شما دالی با نشان دادن زنی در حال اجا_ بت مزاج خواسته است بدی آن را به دیگران گوشزد کند که دیگران انجام ندهند، و اگر چنین قصدی داشته پس چرا خودش به چنین امری مبادرت می‌ورزیده ؟ اگر هنرمندی تصاویر خشونت‌آمیز را نشان می‌دهد که تباهی اخلاقی را در دنیا فریاد بزند پس چرا خودش به طور واضحی چنین اعمالی را مرتکب می‌شود و نه در خفا، که آن را در گوش اطرافیانش فریاد می‌زند ؟

حرف من و این چنین مقاله‌ها این است: چرا کسانی که در مقام «هنرمند» هستند مرتکب رفتارهایی می‌شوند که اگر همان رفتارها از مردم عادی سر زند، غیرمشروع، غیر اخلاقی و غیره خوانده می‌شود. انگار که عده‌ای از هنرمندان و روشنفکران با انجام دادن یک سری رفتارهای غیرعادی می‌خواهند نشان دهند که ما معمولی نیستیم و خود را از مردم عادی جدا کنند. (نمی‌خواهم جمله‌ام را با مثال‌هایی که آورده‌ام مقایسه کنید، در اطرافم رفتارهای این چنینی را در بعضی از هنرمندان و روشنفکران دیده‌ام.در همین دنیای مجازی، اگر فردی عادی، از روابط جن _ سی بی‌شرمانه‌اش در وبلاگش بنویسد کارش را سراسر شرارت می‌خوانیم حتا شاید او را بیمار یا دیوانه بدانیم، اما اگر روشنفکر شناخته‌شده‌ای در وبلاگش چنین مواردی را تعریف کند این رفتار در نظرمان عادی و معمولی جلوه می‌کند حتا عده‌ای دور و اطرافش به به و چه چه می‌زنند.)

در مورد معیارهای اخلاقی و غیراخلاقی؛ لازم است بگویم که بحث اخلاق و غیر اخلاق بحثی نسبی است و در ذهن هر آدمی تعریف و حد و حدودش متفاوت است و در اینجا من ذره‌ای هم به اسلام اشاره نکرده‌ام.
آیا من گفته‌ام مشروب‌خواری غیراخلاقی است ؟ یا منظور من این بوده که اگر دوراس آنقدر مشروب بخورد که به اغما کشیده شود عادی جلوه می‌کند و اگر فردی عادی چنین کند مستی بی سرو پا نامیده می‌شود.

تمام حرف من این بود وگرنه در اینکه آثار ارزشمند دوراس، فوکو ، مارکز و ... را بسیار دوست دارم و می‌پسندم ذره‌ای شک نکنید، حتی شنیدن اینکه فوکو یا فلان اندیشمند و هنرمند چنین رفتارهایی داشته‌اند ذره ای از ارز‌ش‌شان در نزد من و بسیاری دیگر کم نکرده و نخواهد کرد.
و همین نکته می‌رساند که هنرمندان و اندیشمندان و افرادی از این دست امتیازاتی دارند که مردم عادی فاقد آن هستند و به سبب همین امتیازات بسیاری از رفتارهای غیرعادی‌شان موجه جلوه می‌کند.

احساس می‌کنم این بحث را دوستانم بهتر می‌توانند از منظر جامعه‌شناسانه بپرورانند و منتظر خواندن و شنیدن چنین مقاله‌هایی هستم.

امیدوارم این توضیحات، منظورم را درست رسانده باشد. از اینکه این همه وقت صرف کرده‌اید، ممنون و سپاسگزارم.
با احترام

بهار عزیز و دقیق! خسته نباشی ولی حس می کنم مطلبی را نادیده گرفته ای. هیچ آدم عاقلی این خصوصیات غیر اخلاقی و نامشروع را در هنرمندان تحسین نمی کند و این ها همان قدر که برای مردم عادی ناپسند شمرده می شود برای هنرمندان هم ناپسند است. آن چه که این وسط دامن افراد مشهور مثل هنرمندان را می گیرد این است که همه می خواهند شخصیت آن ها را با هنرشان قاطی کنند. اگر پیش دکتری می روی آیا اول می پرسی زن باره و الکلی و معتاد است یا می پرسی کارش را به خوبی انجام می دهد یا نه؟ نمی توانی بگویی که این های به هم ربط ندارد چون همان قدر که شخصیت هنرمند در هنرش تجلی می یابد شخصیت مثلا لاقید یک دکتر هم در طباطبت اش تاثیر می گذارد. و بعد از همه این ها مشکل همه ی آدم های مشهور این است که زنده گی خصوصی ندارند. چند نفر در دنیا به این خصوصیات ناپسند دچارند که کسی اصلا برایش مهم هم نیست؟ من شخصیت هرزه را برای هیچ آدمی چه عادی چه هنرمند تایید نمی کنم ولی کمی منصف باشیم و حریم زنده گی خصوصی هر کسی را محترم بشماریم. یک آدم اگر بخواهد می تواند کثیف باشد این جا دنیای آزادی است مگرنه؟ می دانم که تو به این موضوع واقفی ولی کمی درددل ام تازه شد. می بخشی. پیروز و مستدام باشی! باقی بقایت! یا حق!
***
بهار:
کاتب عزیز! من با حرفهای تو موافقم اما مقصود من در نوشته ها چیز دیگری بود. مگر غیر از این است که هر هنری و اندیشه ای از ذات هنرمند و اندیشمند بیرون می آید. مگر غیر از این است که ما در نقد به بررسی زندگی و افکار هنرمند هم در کنار اثرش می پردازیم ؟
ممنون از نظرت :)

خدا رحمت کنه همه ی رفتگان شما رو. پس دخل پیشخوان هم آمد؟ حالا کی خرج زن و بچه شو میده؟/ پی نوشت اینکه من خیلی هنرمندم خیلی عمیقم خیلی مطلبت رو خوندم بهار جان و خیلی دلم خواست که بگم آره منم خوندم
***
بهار:
قربون شما
ما خیلی مخلصیم